نويسان و شرح‌احوال‌نگاران حضرات مشايخ ريخته شده زيرا اغلب نوشته‌ها با حقايق منافات داشته است از آنجا بود كه آشفتگى خاصى بوجود آمد و شيرازهء حقايق از هم گسست ، يكى از آن موارد كه دستخوش امواج اين آشفتگى گرديد مسئله مورد بحث و بررسى ما است كه انتساب معنوى حضرات مشايخ عظام طريقت است . مشايخ جهان اسلام را مىتوان به دو دسته تقسيم نمود . حضرات مشايخ شريعت و حضرات مشايخ طريقت . حضرات مشايخ شريعت به حضرات محدثين و حضرات فقهاى عظام ( اصوليين و اخباريين ) و حضرات متكلمين اطلاق مىشود كه بايد بر علوم تفسير كلام مجيد ( براى شناخت آيات الاحكام ) ادبيات حديث و روايت و رجال و كلام ( براى استدلال به اصول دين ) تسلط داشته باشند . حضرات مشايخ طريقت به حضرات مشايخ خرقه ، حضرات مشايخ تلقين ذكر حضرات مشايخ صحبت تقسيم مىشوند . چنان كه شيخ سعد الدين فرغانى در ديباچهء قصيدهء طائيه مىفرمايد : « انتساب مريدان به مشايخ سه طريق است يكى به خرقه دوم تلقين ذكر سوم صحبت » « 1 » . مولانا احمد فال فريدى مىنويسد : « مشايخ به مشايخ خرقه تلقين ذكر و صحبت تقسيم مىشوند » « 2 » بعضى نيز براى حضرات مشايخ در طريقت دو نسبت قائل شده‌اند صحبت و خرقه « 3 » جناب نايب صدر نيز براى سالك پير صحبت و پير خرقه و ارشاد قائل است و حتى از اينكه دقت در عنوان اين مراتب نشده است و تذكره‌نويسان مرتكب اشتباه شده‌اند مشايخ خرقه و تلقين ذكر و صحبت را بدون جهت آميخته‌اند شكوه نموده مىنويسد : در اين اسناد از جهت اشتباه صحبت داشتن است با اجازهء ارشاد يعنى جمعى به فيض صحبت او رسيده‌اند و ليكن دليل نمىشود

--> ( 1 ) جامع السلاسل قسم 1 ، از ج 1 ص 72 و طرايق الحقائق ج 2 ص 306 ( 2 ) تذكره بهاء الدين ذكريا ملتانى ص 99 ( 3 ) سلسله مشايخ صوفيان نسخهء خطى 6 ر 167 كتابخانه مركزى دانشگاه تهران ص 224